Kraków jest miastem, które jednoznacznie kojarzy się z artystami, jednak nie tylko oni odcisnęli tu swój ślad. Przez podwawelski gród przetoczyły się obie wojny światowe, szczęśliwie jednak miasto uniknęło zniszczeń. Wcześniej jednak zawieruchy wojenne nie były tak łaskawe. W kampaniach brało udział wielu żołnierzy, którzy pozostawili po sobie szereg wspomnień.
Żołnierze w Krakowie – budynki
Zacząć należy od budynków wojskowych, które rozsiane są po mieście. Obecne biblioteka przy ul. Rajskiej oraz Politechnika są dawnymi koszarami zbudowanymi przez Austriaków. Taką samą funkcję pełnił przez kilkadziesiąt lat zamek na Wawelu. W sąsiedztwie klubu Korona, na dzisiejszym Placu Niepodległości stały natomiast koszary, z których por. Antoni Stawarz wyprowadził swoich żołnierzy i rozpoczął wyzwalanie Krakowa w 1918 r. W Krakowie można również zobaczyć XIX-wieczne kasyno oficerskie wzniesione na rogu ul. Zyblikiewicza i Westerplatte. Obecnie jest to klub garnizonowy. Nie można też zapomnieć o dzisiejszym Muzeum Lotnictwa, czyli lotnisku wojskowym zbudowanym w Czyżynach przez Austriaków.
Śladem wojennych bohaterów
Powróćmy na chwilę na Wawel. Spoczywają tu, między innymi, generał Sikorski, marszałek Piłsudski, książę Pepi, naczelnik Kościuszko, Lew Lechistanu czyli Jan III Sobieski, zwycięzca spod Pskowa Stefan Batory oraz wodzowie średniowiecza Łokietek i Jagiełło. Dziesiątki zwykłych żołnierzy spoczywają na cmentarzu Rakowickim.
Ślady Kościuszki znaleźć można w kilku innych miejscach. Na Rynku składał przysięgę rozpoczynając insurekcję, powtórzył ją farze Mariackiej. W Starej Synagodze na Kazimierzu prosił Żydów o wsparcie powstania. W kościele kapucynów natomiast wraz z gen. Józefem Wodzickim święcili szable. Nie można też zapomnieć o górującym nad Krakowem Kopcu Kościuszki, symbolicznej mogile Naczelnika.
Mniej w Krakowie miejsc, gdzie bywał książę Pepi, czyli Józef Poniatowski.
W Sukiennicach urządzono dla niego huczne przyjęcie po jego kampanii 1809 r. Tego samego roku urządzono na Błoniach ogromną paradę wojskową armii Księstwa Warszawskiego, brał w niej udział także gen. Jan Henryk Dąbrowski. W dworku „Pod Lipkami” na Salwatorze spędził swoją ostatnią noc przed wyprawą na kampanię saską.
Marszałek Piłsudski przez lata mieszkał w Krakowie w różnych miejscach, między innymi przy ul. Topolowej. Marszałek ma także swój kopiec, zwany Mogiłą Mogił. Złożono w nim urny z ziemią z miejsc bitew i martyrologii Polaków od 1794 r. do 1920 r. Z Oleandrów, tuż obok obecnego gmachu Biblioteki Jagiellońskiej, 6 sierpnia 1914 r. wyruszyła I Kompania Kadrowa, zalążek Legionów Polskich. Sam Piłsudski dołączył do żołnierzy nieco później, z Krakowa wyszli pod dowództwem Tadeusza Kasprzyckiego.
W ostatnich latach życia w Krakowie, w różnych miejscach, mieszkał także generał Józef Chłopicki. Kamienica „Hetmańska”, czyli Rynek 17, należała do Jana Klemensa Branickiego, hetmana wielkiego koronnego. W tym domu zmarł Józef Dietl.
Niedaleko ul. Siennej znajduje się kompozycja upamiętniająca Narcyza Wiatra ps. Zawojna, komendanta Batalionów Chłopskich. Został zastrzelony przez UB w 1945 r. W kościele garnizonowym św. Agnieszki spoczywają prochy gen. Józefa Hallera, legendarnego generała Błękitnej Armii, jedynej armii, która zrealizowała tzw. Ideę Legionową.
Żołnierze w Krakowie to nie tylko wielkie nazwiska. Setki mieszczan krakowskich brało udział w wojnach i powstaniach narodowych. Wielu z nich zostało odznaczonych w tych walkach. Nie zawsze były to postaci historyczne. Zazwyczaj byli to zwykli ludzie, którym los wepchnął w rękę karabin. Ci właśnie, zwykli żołnierze, po prostu żyli w Krakowie, a teraz spoczywają na wszystkich cmentarzach tego Miasta.
