Ślady przebywania Żydów w Krakowie sięgają wieków średnich. Respektowano tu ich styl życia, język, zwyczaje oraz odrębność religijną. Początkowo zamieszkiwali okolice dzisiejszej ulicy Św. Anny. Potem przydzielono im grunty w pobliżu Placu Szczepańskiego, by w XV wieku przesiedlić społeczność żydowską do sąsiadującego z Krakowem Kazimierza. Istniała tam już gmina żydowska a dzisiejsza ulica Szeroka stanowiła jej centrum. Stałymi elementami wpisującymi się w dzielnicę żydowską są synagogi, domy modlitwy, łaźnie, cmentarze, szkoły. Dlatego też do dnia dzisiejszego na Krakowskim Kazimierzu znajdziemy unikatowy na skalę światową zespół budynków służących realizacji potrzeb religijnych i społecznych kazimierskich Żydów.
Planując zwiedzanie Krakowa, warto pamiętać, że wizytę na przepięknym żydowskim Kazimierza warto zacząć od ul. Szerokiej. W dawnych wiekach był to duży plac spełniający funkcję rynku miejskiego. Od XIX wieku aż po wybuch II wojny światowej było to bardzo zatłoczone i ruchliwe miejsce, gdzie handlowano przede wszystkim starzyzną. Od początku lat 90-tych ulica stopniowo zmienia swój charakter, stając się centrum kawiarniano – hotelowym pełnym turystów chcących poznać unikatową, związaną z żydowską historią atmosferę dzielnicy.
Z jednej strony ul. Szeroką zamyka pochodząca z XV wieku Stara Synagoga – najstarsza z zachowanych w Polsce bożnic. Początkowo była to wyłącznie modlitewnia męska, dopiero w wieku XVI dobudowano do niej modlitewnie dla kobiet i kilka dodatkowych przybudówek. Powstało swoiste centrum administracyjno – religijne gminy żydowskiej. Podczas II wojny światowej synagoga została przejęta przez niemiecki Urząd Powierniczy i udostępniona jako magazyn. Po powojennych przebudowach otwarto w niej oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa – Stara Synagoga, gdzie powstała ekspozycja stała prezentująca historię i tradycje krakowskich Żydów.
Shalom na Kazimierzu
Shalom na KazimierzuNiemal na drugim końcu ul. Szerokiej znaleźć można kolejną bożnicę żydowską: XVI-wieczną Synagogę Remuh (Synagogę Nową) wraz z cmentarzem. Powodem, dla którego umieszczono cmentarz bezpośrednio przy synagodze nie były względy religijne, lecz brak miejsca w żydowskim mieście (w judaizmie nie ma sakralnego związku między synagogą a miejscem pochówku zwłok). Po wojnie bożnica ponownie stała się własnością gminy a do dnia dzisiejszego pełni rolę czynnej modlitewni krakowskich Żydów.
Spacerując wąskimi uliczkami Kazimierza, warto udać się na ul. Miodową pod Synagogę Postępową Tempel. Modlitewnia została założona w XIX wieku przez Stowarzyszenie Religijne, którego idea założycielską było wychowywaniu młodzieży i rozbudowywanie warstwy inteligencji żydowskiej. Nabożeństwa w tej synagodze odbywały się wedle nowatorskich wytycznych uzgodnionych przez rabinów niemieckich. Przychodzili tu przede wszystkim Żydzi skłaniający się ku idei asymilacji kulturowej. Najsłynniejszym z występujących tu kaznodziejów, przewodników moralnych i nauczycieli duchowych był Ozjasz Thon.
Współczesnym placem handlowym Kazimierza, odwiedzanym nie tylko przez mieszkańców miasta, ale i turystów, jest Plac Nowy. Powszechnie używana nazwa tego miejsca to Plac Żydowski. Jego centralną przestrzeń zajmuje okrągła hala targowa czyli „Okrąglak”. Od 1927 roku aż do wybuchu II wojny światowej mieściła się w niej rytualna ubojnia drobiu.
Malownicze zakątki Kazimierza kryją w sobie jeszcze 4 inne bożnice powstałe w XVI i XVII wieku, równie warte zwiedzenia, jak te wymienione wcześniej. Są to synagogi: Poppera, Wysoka, Izaaka oraz Synagoga Kupa.
Planując zwiedzanie żydowskiego Kazimierza dobrze jest zadbać, aby nasz spacer nie przypadł na sobotę lub czas któregoś ze świąt żydowskich, synagogi i cmentarze będą bowiem wówczas niedostępne dla zwiedzających. Pamiętajmy również, iż podczas zwiedzania wnętrz modlitewni oraz wizyty na cmentarzu mężczyźni zobowiązani są do zakrycia głowy, a kobiety nóg i ramion.
