5 czerwca 1257 r. książę małopolski Bolesław Wstydliwy wraz z żoną Kunegundą oraz matką Grzymisławą we wsi Kopernia niedaleko Pińczowa nadał podwawelskiemu grodowi nowe prawo miejskie podobne do tego, jakie obowiązywało w Magdeburgu i Wrocławiu.

Przyczyny lokacji

Z pewnością wcześniej istniał na obszarze dzisiejszego Krakowa organizm miejski. Najpewniej jednak nie był scentralizowany, a tworzyło go kilka osad skupionych wokół najważniejszych kościołów. Najlepszym przykładem jest Okół, będący w istocie podgrodziem Wawelu. Jego centralną świątynią był kościół św. Andrzeja. Rok 1241 przyniósł najazd mongolski, który zniszczył niemal całą zabudowę. Dało to pole do tworzenia nowego miasta. Oprócz zniszczeń po inwazji pozostał szereg legend, które do dzisiaj pozostają żywe.

Organizacja władzy

Nad wykonaniem zapisów aktu lokacyjnego czuwało trzech urzędników, tzw. zasadźców. Byli to przybyli ze Śląska Jakub z Nysy, Gedko Stilvoyt oraz Detmar Wolk. Najprawdopodobniej byli to ludzie, którzy zajmowali się tym zawodowo. Wędrowali od miasta do miasta i świadczyli podobne usługi.
W nagrodę otrzymali dziedziczny urząd wójtowski. Ich podstawowym zadaniem było przygotowanie gruntu na działki, a także sprowadzenie osadników. Dokument powoływał również do życia sąd ławniczy oraz radę miejską. Mieszkańcy dostali zwolnienie z podatków i opłat na kilka lat.

Kształt nowego miasta

W centrum Krakowa został wytyczony rynek. Był to niemal idealny kwadrat o boku 210 metrów.
Poprowadzono również szachownicowy układ ulic. Z każdej pierzei powinny wychodzić trzy ulice. Istnieją jednak pewne zaburzenia. W południowo-wschodnim narożniku jest tylko jedna, czyli Grodzka. Był to stary szlak biegnący do Wawelu. W miejscu dzisiejszej delty rozdzielał się na dwie drogi –na północ i na zachód. Ulice Mikołajska, św. Tomasza, Gołębia i Bracka w pewnym momencie wyginają się, choć powinny biec prosto. Wynika to, za wyjątkiem ulicy Mikołajskiej, z konieczności dostosowania się do istniejących kościołów. Kościół Mariacki nie stoi na rynku, dlatego nie jest ustawiony prostopadle do jego osi. Świątynia stała już przed lokacją, plac zaś wytyczono tuż obok niej.  „Wchłonięty” został natomiast kościółek św. Wojciecha. Zabudowa wydłużyła się na osi północ-południe i jednocześnie uległa scaleniu. Książę zobowiązał się również do wystawienia hali targowej przeznaczonej do handlu suknem, czyli sukiennic. Powstały dwa rzędy kramów przedzielonych alejką zamykaną na noc.

Rok 1257 przyniósł zasadniczą zmianę, która zdeterminowała rozwój Krakowa na kolejnych kilkaset lat. Znalazł się on wśród miast Europy nie tylko ze względu na lokalizację, ale przede wszystkim przez organizację i prawo, którym posługiwała się spora część ówczesnego świata.

Proponowana trasa:

Ul. Grodzka, Rynek Główny, ul. Mikołajska, ul. Bracka, ul. Gołębia, ul. Floriańska, ul. Św. Tomasza