Panowanie ostatnich Jagiellonów zbiegło się z największym rozkwitem państwa polskiego. Terytorialnie, militarnie i gospodarczo Rzeczpospolita była jednym z najsilniejszych krajów kontynentu. Kraków zyskał bardzo wiele.

Ostatni Jagiellonowie

Zygmunt I, zwany później Starym, przejął ster rządów po śmierci brata, Aleksandra, w 1505 r. Polska wówczas była terytorialnie bardzo rozległa, sięgała niemal od Bałtyku po wybrzeże czarnomorskie. Potęga krzyżacka była złamana, jednak na wschodzie rósł bardzo groźny rywal – Moskwa. Mimo świetnego zwycięstwa pod Orszą Litwa utraciła Smoleńsk. Po kolejnej wojnie z krzyżakami Wielki Mistrz, Albrecht Hohenzollern, złożył na rynku w Krakowie hołd lenny. Zakon przestał istnieć, zaś ich państwo stało się świeckim lennem polskim. Monarcha nie zdołał podporządkować Polsce Gdańska. Pozostał on miastem bardzo niezależnym. W ciągu swojego panowania koronował na następcę swojego syna – Zygmunta. Chciał, by stało się to obowiązującą praktyką, nie udało się. Podjął także działania mające na celu odzyskanie przez koronę wszystkich ziem zajętych nienależnie przez szlachtę. Poczynił w tej sprawie wielkie postępy, jednak nie dokończył dzieła. Zygmunt II August samodzielne rządy przejął po śmierci ojca. Przez całe panowanie problemem był brak legalnego potomka. Mimo trzech małżeństw król nie doczekał się syna. Za jego rządów pojawił się postulat utworzenia kościoła narodowego, na wzór anglikańskiego. Pomysł jednak upadł. Rozpoczęła się tzw. wojna o panowanie nad imperium Maris Baltici. W konflikt przez dekady zaangażowane były Rzeczpospolita, Szwecja, Moskwa i Dania. Ogromnym sukcesem monarchy było utworzenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W 1569 r., krótko przed swoją śmiercią, król doprowadził do połączenia Litwy i Polski. Unia przetrwała ponad trzysta lat.

Kraków w XVI wieku – pierwsi władcy elekcyjni

Po śmierci władcy szlachta uznała, iż teraz będzie ona wybierać następnego panującego spośród przedstawionych kandydatów. Pierwszym wybranym został Henryk z francuskiej dynastii Walezjuszy. Panował zaledwie kilka miesięcy, po czym uciekł do Francji. Jego następcą został książę siedmiogrodzki Stefan Batory. Władał Polską przez kolejnych dziesięć lat. Zaczął od wojny ekonomicznej z Gdańskiem. Konflikt został rozwiązany, władca przyjął ostatecznie hołd od mieszczan. Od wschodu uderzyła Moskwa; walki z nią zajmowały Batoremu niemal całe panowanie. Ich efektem było odrzucenie Moskwy od Bałtyku i odzyskanie zajętych przez nią ziem. W polityce wewnętrznej król utworzył dwa trybunały – Koronny i Litewski, czyli sądy apelacyjne. Po śmierci Batorego szlachta wybrała na tron Maksymiliana Habsburga oraz Zygmunta Wazę. Wyścig po polską koronę wygrał ostatecznie ten drugi. Był on jednym z najdłużej panujących władców w naszej historii.

Kraków renesansowy

Z okresu ostatnich Jagiellonów w Krakowie pozostała kaplica śś. Zygmunta i Barbary, zwana powszechnie Zygmuntowską, a także (choć późniejsza) kaplica śś. Kosmy i Damiana biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego. Król Zygmunt Stary ufundował również ogromny dzwon noszący do dzisiaj jego imię. Przebudowano dziedziniec zamku oraz Sukiennice na Rynku. W katedrze podziwiać można nagrobki Jana Olbrachta oraz Stefana Batorego. Przy ul. Kanoniczej stoi pałac biskupa Erazma Ciołka. Sam gmach został przebudowany w XVII stuleciu, jednak jego portal pochodzi z XVI wieku. W kościele dominikanów znajduje się wzorowana na Zygmuntowskiej kaplica rodziny Myszkowskich.

Sugerowana Trasa

Katedra Wawelska, dziedziniec zamku, pałac biskupa Erazma Ciołka, kościół św. Trójcy, Sukiennice