Po rządach Stefana Batorego na tronie polskim zasiadł pochodzący ze Szwecji ród Wazów. Razem rządzili prawie osiemdziesiąt lat, choć było ich zaledwie trzech w dwóch generacjach.

Zygmunt III

Swoje rządy rozpoczął od wojny. Podczas elekcji wybrano dwóch kandydatów – jego oraz Maksymiliana Habsburga. Wyścig po koronę, nie bez militarnego aspektu, zwyciężył Szwed, po kądzieli wnuk Zygmunta Starego. Walki zdominowały jego panowanie. Zaczęły się długotrwałe bunty kozackie na Ukrainie. Starania o rozszerzenie prerogatyw królewskich i władzy monarszej doprowadziły do rokoszu, na czele którego stanął Mikołaj Zebrzydowski. Opozycjoniści przegrali militarnie, jednak władca swoich postulatów ostatecznie nie zrealizował. W 1596 r. doszło do zawarcia tzw. unii brzeskiej. Z połączenia katolików i prawosławnych powstał kościół unicki podporządkowany papieżowi. Jednak największym problemem były Szwecja oraz Moskwa. Sztokholm i Kraków połączyła unia personalna. Jednak luterańska szwedzka opozycja nie zgadzała się na katolickiego monarchę.
W wyniku buntu utracił on tron szwedzki. Rebelia przerodziła się w wojnę trwającą z przerwami do 1622 r. W jej wyniku Polska utraciła niemal całe Inflanty. Równolegle toczyły się ciężkie walki z Moskwą. Zapoczątkowały je tzw. Dymitriady. Najpierw szlachta, później król próbowali osadzić na tronie Rusi Dymitra, rzekomego syna Iwana Groźnego. W trakcie wojny wojskom polskim udało się zdobyć i przez wiele miesięcy zajmować Moskwę. Niewiele brakowało, by na tronie Rurykowiczów zasiadł syn Zygmunta, Władysław.

Władysław IV

Wybrany został na władcę po śmierci swojego ojca w 1632 r. Jeszcze zanim zasiadł na tronie przez kilka lat był faktycznym carem moskiewskim, dowodził armią polską pod Chocimiem w 1621 r. Samodzielne rządy rozpoczął od kolejnej wojny z Moskwą. W jej trakcie obronił Smoleńsk. W 1634 r. podpisano pokój, na mocy którego Władysław rezygnuje z tytuły cara, zaś Moskwa oddaje Rzeczypospolitej m. in. Smoleńsk. W drodze negocjacji udało się oddalić widmo kolejnej wojny ze Szwecją. Podpisany
w Sztumskiej Wsi rozejm oddawał Szwecji Inflanty, Polska zatrzymywała Prusy. Nie poruszono kwestii przynależności szwedzkiej korony. Rozejm przetrwał przez kolejne dwie dekady. Władca planował wojnę, jednak udało się jej szczęśliwie uniknąć. Władysław chciał także rozprawić się z Turcją, jednak sejm zablokował starania. W tym starciu monarcha dużą rolę przypisywał kozakom. Wobec fiaska zamierzeń Wazy i ograniczenia rejestru Ukraina chwyciła za broń, a na czele zrywu stanął Bohdan Chmielnicki. Król nie zdążył uśmierzyć zrywu. Zmarł kilka miesięcy po jego wybuchu.

Jan II Kazimierz

Szlachta powołała na tron kolejnego z Wazów, przyrodniego brata Władysława, Jana Kazimierza. Swoje rządy rozpoczął w niezwykle trudnej sytuacji. Na wschodzie trwały walki na Ukrainie przerodzone
w wojnę z Moskwą. Wykorzystując trudności Rzeczypospolitej od północy zaatakowała Szwecja.
W krótkim czasie niemal cały kraj znalazł się pod obcym panowaniem. W trakcie tego konfliktu Polska ostatecznie utraciła lenno pruskie, Inflanty oraz koronę szwedzką. A kiedy ustały walki z wrogami zewnętrznymi, władca usiłował przeforsować projekt elekcji vivente rege, czyli za życia poprzednika. Spór ten doprowadził do kolejnego rokoszu, na czele którego stanął Jerzy Lubomirski. Wojna domowa zakończyła się klęską monarchy i jego planów. Nie mogąc udźwignąć ciężaru korony, jako jedyny polski władca, abdykował w 1668 r.

Kraków pod rządami Wazów

Jednym z najważniejszych wydarzeń za rządów Zygmunta III Wazy były przenosiny dworu monarszego do Warszawy. Spłonęła znaczna część zamku wawelskiego, zaś w Warszawie król był bliżej spraw szwedzkich. Przeprowadzka zajęła władcy wiele lat. Jednak Warszawa była jedynie rezydencją królewską, zaś faktyczną stolicą pozostał Kraków – miejsce koronacji i pogrzebów królewskich, siedziba archiwum koronnego etc. Po pożarze odbudowano zamek wawelski w stylu barokowym, jednym z jej elementów była budowa niewielkiej kaplicy królewskiej, wzniósł także kościół śś. Piotra i Pawła. Nadworny malarzem Władysława IV był Tomasz Dollabella, którego obrazy do dziś można oglądać w różnych kościołach i galeriach. Monarcha też powrócił z Warszawy do odbudowanego Wawelu. Za jego rządów rozpoczęła się budowa rodowej kaplicy grobowej w katedrze, zwanej obecnie kaplicą Wazów. Ufortyfikował także wzgórze wawelskie. Jan Kazimierz nie zapisał się jako mecenas sztuki. Jego rządy upłynęły pod znakiem wojny. Natomiast wszyscy trzej nie szczędzili środków na przebudowę i późniejsze utrzymanie pałacyku w Łobzowie.

Proponowana trasa

Komnaty reprezentacyjne zamku na Wawelu, katedra wawelska, kościół śś. Piotra i Pawła, kościół dominikanów, pałac w Łobzowie