Rządy ostatniego Wazy na polskim tronie, to szereg wojen, które zdewastowały Rzeczpospolitą. Polska zaczęła chylić się ku upadkowi.
Michał Korybut Wiśniowiecki
Po abdykacji Jana II Kazimierza szlachta postanowiła wybrać na tron Rzeczypospolitej Polaka. Padło na syna księcia Jeremiego Wiśniowieckiego – Michała Tomasza. Swoje rządy rozpoczął w roku 1669.
W polityce wewnętrznej nowy król stanął w obliczu ogromnego konfliktu dwu stronnictw – królewskiego i francuskiego. Kiedy Rzeczpospolita stanęła na krawędzi wojny domowej zaatakowała Turcja. Pierwszy etap zakończył się hańbiącym traktatem w Buczaczu. Z powodu choroby monarcha musiał scedować dowodzenie na Jana Sobieskiego. Kilka miesięcy później, dzień przed spektakularnym sukcesem wojsk polskich pod Chocimiem, władca zmarł.
Jan III Sobieski
Następca Wiśniowieckiego dał się poznać jako znakomity wódz. Przed koronacją brał udział w walkach na Ukrainie podczas powstania Chmielnickiego, także przeciw Moskwie. W trakcie Potopu Szwedzkiego jako jeden z pierwszych przeszedł na stronę szwedzką pod Ujściem i opuścił ją dość późno. Wrócił pod komendę polską w marcu 1656 r. Później brał udział w szeregu wojen, bitew
i potyczek po stronie monarchy. W toku tych walk został wybrany w 1674 r. na nowego króla, koronował się jednak dopiero w 1676 r. W pierwszej kolejności Sobieski chciał zażegnać niebezpieczeństwo tureckie. Przez całe panowanie nie udało się jednak, dopiero za jego następcy podpisano pokój. Na północy monarcha planował odzyskanie Prus Książęcych. Także i na tym polu nie udało mu się odnieść sukcesu. W wyniku zmiany sytuacji międzynarodowej Sobieski sprzymierzył się
z Austrią i w jej obronie wystąpił w 1683 r. odnosząc wielkie zwycięstwo pod Wiedniem, a kilka dni później pod Parkanami. Były to jedne z ostatnich zwycięstw polskiego oręża. W polityce wewnętrznej dążył do wzmocnienia roli króla, chciał wprowadzić monarchię dziedziczną – najważniejszym celem było posadzenie na tronie syna, Jakuba.
Wettynowie
Długie interregnum po śmierci Sobieskiego zakończyło się znów podwójną elekcją. Większość szlachty poparła francuskiego księcia Conti, mniejszość saskiego księcia Fryderyka Augusta I. Wyścig do korony, nie bez sporych trudności, wygrał ten drugi. Ostatecznie został koronowany w 1697 r. i jako August II rozpoczął swoje rządy w Polsce. Już w pierwszych miesiącach panowania sprzymierzył się
z Rosją przeciw Szwecji. Wplątał tym samym Rzeczpospolitą w trwająca przeszło dwadzieścia lat wojnę, w której terytorium Polski było teatrem walk. W jej trakcie najpierw został zdetronizowany i zmuszony oddać koronę Stanisławowi Leszczyńskiemu, zaś po trzech latach powrócił na tron. Niezwykle istotnym wydarzeniem był tzw. sejm niemy z 1717 r. Potwierdzono dominację szlachty w państwie. Po uspokojeniu sytuacji król zajął się przynajmniej częściową odbudową gospodarki. Nie udało się jednak zdziałać zbyt wiele. Po śmierci monarchy tron przypadł najpierw Stanisławowi Leszczyńskiemu, po krótkich walkach został on jednak pozbawiony korony, którą ostatecznie dostał syn Augusta II, August III. Za jego rządów Rzeczpospolita nie prowadziła wojen, natomiast jako książę saksoński wdał się
w wojny o Śląsk. Teren ten ostatecznie przypadł Prusom. Choć Rzeczpospolita nie brała udziału
w wojnach, to na jej terenie operowała armia rosyjska prowadząc działania przeciw Prusom. Jednocześnie król pruski, Fryderyk II, zdobył polskie stemple mennicze i zalał kraj bezwartościową monetą powodując kryzys gospodarczy. Zaczął się faktyczny upadek państwa. Ingerencje obcych mocarstw, permanentny paraliż sejmu, drastycznie osłabiona armia. Powolnego zmierzchu państwa nie mógł powstrzymać spory napływ wybitnych artystów i rzemieślników z Saksonii. Król zmarł i został pochowany w Dreźnie.
Kraków
KrakówW omawiany okres Kraków wszedł jako zniszczone i mocno podupadłe miasto. Ze zniszczeń i grabieży podczas Potopu dźwigał się kolejne dekady. Za króla Wiśniowieckiego nie działo się wiele. Władca panował zbyt krótko. Jan Sobieski idąc pod Wiedeń w wielu kościołach modlił się o powodzenie kampanii. Za jego rządów rozpoczęto przebudowę kościoła św. Anny, jego nadwornym malarzem był Jerzy Siemiginowski, po którym zostały w Krakowie niektóre obrazy, dokończono barokizację kościoła bernardynów na Stradomiu, sprowadzono zakon misjonarzy. Na tzw. czarnym krucyfiksie w katedrze znajduje się strzemię zdobyte przez króla pod Wiedniem. Za rządów Augusta II zbudowano kościół misjonarzy na Stradomiu, zbarokizowano bazylikę Mariacką, rozpoczęto budowę kościoła pijarów, którą dokończono za Augusta III. Po obu Sasach na polskim tronie pozostała również sporo rozmaitego rzemiosła artystycznego.
