Pewnie każdy z nas słyszał w szkole o jednej z najbardziej znanych polskich par królewskich, św. Jadwidze Andegaweńskiej i Władysławie Jagielle. Większość z nas, choćby powierzchownie zna historię związku młodej królowej z władcą pogańskiej Litwy oraz wydarzenia, które temu towarzyszyły. Dla większości z nich areną był średniowieczny Kraków końca XIV wieku. Przyjrzyjmy się postaciom królowej i króla, przechadzając się wśród pamiątek, które po nich zostały w naszym mieście.

Jadwiga – król Polski!

Zacznijmy od Jadwigi. Jako jedna z córek Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki przyszła na świat około 1374 roku. Młodziutka królewna otrzymała swoje imię po księżnej wrocławskiej Jadwidze śląskiej. Już od momentu narodzenia wiadomo było, że małej Jadwidze pisana jest rola królowej, tym bardziej, że Ludwik Węgierski nie miał męskiego potomka, który mógłby w naturalny sposób odziedziczyć po nim tron. Sukcesję i pozostanie tronu w rodzinie mogło zagwarantować jedynie odpowiednie małżeństwo córki.

Jadwiga otrzymała, jak na kobietę żyjącą w tamtych czasach, bardzo staranne wykształcenie, umiała czytać i pisać, interesowała się sztuką i mówiła w kilku językach. Kiedy miała zaledwie 8 lat zaręczono ją z Wilhelmem Habsburgiem, starszym od niej jedynie o dwa lata. W 1382 roku obwołano ją królem Polski – męska forma nie jest tu pomyłką. Królowa w tamtych czasach nie miała żadnej realnej władzy, rządził król, więc Jadwiga została królem. W 1384 roku władczyni przybyła do Polski. Ślub z Wilhelmem nie doszedł do skutku bo Habsburg nie podobał się polskim możnowładcom. Wg. legendy pieniądze, które niefortunnie do Krakowa wysłał niedoszły mąż pozostały w mieście i miały się przyczynić do rozbudowy kościoła św. Katarzyny na Kazimierzu. W 1386 roku doszło do zaręczyn Jadwigi z księciem litewskim Jagiełłą. Młoda panna, według legend, wcale nie była zadowolona z tej zmiany, próbowała nawet uciec z Krakowa, po drodze wyrąbując sobie drogę do wolności siekierą. Ostatecznie do małżeństwa miały ją nakłonić cudowne wydarzenia. W Katedrze Wawelskiej miał do niej przemówić Chrystus wiszący na Czarnym Krucyfiksie. Rezolutna królowa poprosiła także jednego ze swych dworzan, aby sprawdził, czy Jagiełło wygląda jak człowiek, a nie jest pokryty futrem niczym niedźwiedź, do czego miało dojść w położonej u stóp Wawelu łaźni miejskiej – późniejszym Domu Długosza na ul. Kanoniczej.

Władysław Jagiełło – czy aby na pewno dzikus?

Władysław Jagiełło urodził się najprawdopodobniej między rokiem 1352 a 1363 jako jeden z dwunastu synów księcia litewskiego Olgierda. Jak łatwo zauważyć między Jadwigą a Jagiełła istniała duża różnica wieku, która nie pozostała bez wpływu na ich pożycie małżeńskie. Jagiełło w maju 1377 roku został mianowany księciem litewskim, jednak jego pozycja na tronie nie była pewna ze względu na zakusy braci i zagrożenie krzyżackie, którzy pod pretekstem chrystianizacji podbijali ziemie litewskie. Najlepszym sojusznikiem zewnętrznym pozostawała Polska, której również nie podobała się ekspansja Krzyżaków w Europie.

O charakterze władcy wiadomo niewiele, zachowane podania przeczą sobie nawzajem. Najprawdopodobniej Jagiełło nie był wcale barbarzyńcą, słynął raczej z łagodności, skromności ubioru i abstynencji. Z pewnością był wytrawnym i konsekwentnym politykiem.

Losy małżonków

Małżeństwo Jadwigi z Jagiełłą zostało zawarte w 1386 roku i bardzo długo pozostało bezdzietne, prawdopodobnie ze względu na wiek królowej oraz jej problemy zdrowotne. Na temat tego, czy był to związek udany krążą różne opinie. Część badaczy uważa, że różnica wieku i wykształcenia nie mogła być podstawą dobrego małżeństwa, jednak od jakiegoś czasu przyjmuje się, że relacja ta przynajmniej częściowo przypominała związek ojca z córką i mogła funkcjonować całkiem poprawnie.

Wreszcie po wielu latach oczekiwania, w czerwcu 1399 roku, Jadwiga urodziła córkę, Elżbietę Bonifację. Niestety, dziewczynka po trzech tygodniach zmarła, a cztery dni po jej śmierci zmarła też królowa. W ten sposób zakończył się okres panowania Andegawenów na tronie polskim.

Jadwiga za życia uchodziła za rozsądną, pobożną i dobrą władczynię, również po śmierci przyczyniła się szczególnie do rozwoju życia akademickiego w Krakowie, zapisując mocno wówczas podupadłej Akademii Królewskiej swoje klejnoty. Przyczyniła się również do powstania Wydziału Teologicznego, burs studenckich, itd. Wraz z małżeństwem z Jagiełłą przyszło jej rządzić połączoną unią personalną Polską i Litwą. Za swego życia starała się unikać ostatecznej konfrontacji z Zakonem Krzyżackim, wzmocnić pozycję kulturalną swego państwa poprzez zbieranie wokół siebie grupy intelektualistów. Kiedy trzeba było nie wahała się także poprowadzić rycerską wyprawę na Ruś Czerwoną w 1387 roku.

Z osobą Jadwigi związanych jest też kilka legend krakowskich, na przykład o kościele Najświętszej Marii Panny na Piasku, która głosi, że doglądając robót wsparła jednego z ubogich kamieniarzy poprzez oddanie mu złotej klamry od bucika. Kiedy tego dokonywała na wapiennym kamieniu zostawiła swój ślad, który został wmurowany w zewnętrzną ścianę kościoła. Do dzisiaj można go oglądać w tym miejscu.

Została pochowana w Katedrze Wawelskiej, gdzie do dzisiaj można oddać hołd jej relikwiom. W 1997 roku została bowiem kanonizowana przez papieża Jana Pawła II na Błoniach. Już wcześniej na początku XX stulecia jej nagrobek został pięknie przebudowany w stylu nawiązującym do średniowiecznego gotyku.

Władysław Jagiełło po śmierci królowej Jadwigi jeszcze trzykrotnie zawierał związki małżeńskie, z których ostatecznie doczekał się synów, zasiadających na tronie po jego śmierci. W dalszej części swojego panowania przyczynił się do ugruntowania pozycji Polski na arenie międzynarodowej, umocnienia dynastii Jagiellonów, a także licznych fundacji kościelnych i zakonnych. Po śmierci w 1434 roku został pochowany w Katedrze Wawelskiej w bogato zdobionym gotyckim nagrobku.

Proponowana Trasa zwiedzania:

Katedra Wawelska, ul. Kanonicza, Kościół Nawiedzenia NMP na Piasku, pomnik Jadwigi i Jagiełły na Plantach